DỰ BÁO VÀ CHU KỲ
Năm 2025, một năm mà chỉ số VN-Index đã vượt đỉnh lịch sử, đạt mốc 1.784,5 điểm lần lượt vượt các mốc lịch sử (tại thời điểm tôi đang viết bài này thì VN-Index đã đạt được cột mốc mới cao nhất là 1.902 điểm). Đây là một diễn biến mà ngay cả những nhà đầu tư lạc quan nhất cũng khó hình dung trước đó, đặc biệt trong bối cảnh T4/2025 một loạt chính sách thuế từ tổng thống Donald Trump tưởng chừng như sẽ tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế Việt Nam, thị trường chứng khoán đã trải qua những phiên giao dịch giảm điểm mạnh từ 1.317 điểm xuống còn 1.094 điểm (giảm gần 17%) trong vòng 7 ngày. Với những mức thuế dự kiến áp vào Việt Nam thị trường sẽ còn giảm sâu và mạnh hơn nữa là điều sớm muộn cũng sẽ xảy ra. Tuy nhiên, điều gì đã xảy ra, VN-Index đã từ 1.094 tăng mạnh chốt năm 2025 ở mốc 1.784 điểm (tăng 63%). Sang năm 2026 nền kinh tế đã vượt qua khó khăn, thị trường dự báo sẽ thăng hoa với hàng chục dự án trọng điểm, với mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số, thì sự kiện chiến tranh Mỹ, Israel tấn công Iran xảy ra, nguồn cung dầu mỏ bị chặn đứng và chiến tranh lan rộng với các nước mới bắt đầu tham gia vào cuộc chiến. Lãi suất huy động và vay vốn của các TCTD đã tăng cao với mức tăng gần 50% so với năm 2025, giá xăng dầu biến động phức tạp, thế giới bắt đầu một năm 2026 đầy biến động và khó lường hơn năm 2025.
Qua những sự kiện này chúng ta thấy gì? Với tôi đó là bài học chúng ta không thể nào dự đoán chính xác điều gì sẽ xảy ra, nhưng như Howard Marks đã viết: “Bạn không thể dự đoán, Bạn có thể chuẩn bị” chúng ta có thể chuẩn bị cho những trường hợp xấu nhất xảy ra thì chúng ta vẫn còn sống sót, điều này có lẽ sẽ quan trọng hơn tất cả những lời dự đoán.
Đầu tiên chúng ta hãy bắt đầu với GDP và VN-Index, số liệu này tổng hợp từ các nguồn:
Nhìn biểu đồ giữa tương quan giữa quy mô GDP Việt Nam và Chỉ số VN-Index, chỉ với kiến thức toán học cơ bản có thể thấy rằng VN-Index dường như phản ánh khá chuẩn mức tăng tổng quy mô GDP (tốc độ CAGR của quy mô GDP là 11,5%, VN-Index khoảng 9,6% nếu tình cả cổ tức tiền mặt thì gần tương đồng) . Có thể nhận xét rằng: Thị trường chứng khoán như tấm gương soi chiếu sức mạnh nền kinh tế, chỉ cần theo dõi mức tăng trưởng quy mô GDP thì sẽ biết được xu hướng của VN-Index, chỉ cần giữ cổ phiếu lâu dài qua các năm thì dường như chắc chắn nhà đầu tư sẽ có lợi nhuận tương ứng với mức tăng trưởng GDP của đất nước. Nhưng thực tế có phải là một đường thẳng đi lên đơn giản như vậy không? Như Yogi Berra đã nói: “Về lý thuyết không có sự khác biệt giữa lý thuyết và thực hành, nhưng trong thực tế thì có.”
Bây giờ hãy bắt đầu từ GDP, mặc dù tổng GDP qua các năm đều tăng nhưng tốc độ tăng thì lại không phải là một đường thẳng đi lên như quy mô GDP, sẽ có những năm giai đoạn 2005-2007 là trên 8%, còn các năm khác biến động với mức tăng dao động quanh mức từ 5% đến 7%, riêng năm 2020-2021 ảnh hưởng bởi Covid-19 thì tăng trưởng thấp dưới 3% (Số 261,9 tỷ USD (năm 2019) là con số lịch sử được tính theo cách cũ. Số 346,6 tỷ USD (năm 2020) là con số được tính theo cách mới nên sẽ có sự sai lệch giữa số tăng trưởng tuyệt đối quy mô GDP và số tốc độ tăng trưởng GDP ở năm 2020), như vậy GDP luôn tăng trưởng qua các năm. Khi xem xét tăng trưởng của VN-Index, chúng thể hiện một sự biến động với nhiều sắc thái, trong 20 năm thì số năm VN-Index giảm là 5 năm, số năm tăng là 15 năm. Thoạt nhìn thống kê này chúng ta sẽ dễ dàng kết luận rằng TTCK đã thể hiện rất sát với tăng trưởng GDP, nhưng khi chúng ta đi sâu vào sẽ thấy nhiều vấn đề mà nhà đầu tư phải đối mặt trong 20 năm qua. Cú sốc lớn: VN-Index đã giảm 66% ở năm 2008 từ mức đỉnh 927 điểm (năm 2007) xuống còn 315 điểm, một mức giảm xóa toàn bộ thành quả tăng trưởng từ năm 2005 đến năm 2007. Nếu điều đó vẫn chưa đủ để làm bạn ấn tượng thì tôi sẽ gửi bạn thêm một vài dữ liệu: VN-Index mất bao lâu để trở lại mức đỉnh năm 2007? Vâng, 10 năm sau VN-Index mới trở lại vượt mốc năm 2007 với 984 điểm vào năm 2017 và nếu bạn nghĩ thị trường đã thôi thử thách nhà đầu tư thì bạn đã nhầm, năm tiếp theo thị trường giảm trở về mức 892 điểm, sau đó VN-Index lại tăng lên 1.498 điểm vào năm 2021 và làm một cú sập 32,8% năm 2022 để đưa VN-Index về lại mốc 1.007 điểm. Nếu bạn đọc những thống kê này mà vẫn không thấy “chóng mặt” thì xin chúc mừng bạn, bạn đã xứng đáng đủ tiêu chuẩn làm “phi hành gia”.
Có nhiều điều cần phải suy nghĩ về những biến động này. Như nhà kinh tế học John Maynard Keynes đã nói: "Thị trường có thể duy trì sự phi lý lâu hơn khả năng bạn duy trì khả năng thanh toán". Điều gì có thể giúp nhà đầu tư có thể duy trì lòng tin và tài chính để có thể vượt qua được 10 năm VN-Index đi ngang (tôi tin rằng rất có ít nhà đầu tư có thể thành công và vượt qua được giai đoạn này), tiếp đến điều gì có thể không làm nhà đầu tư sợ hãi ám ảnh về năm 2008 khi thị trường tăng trở lại mốc 984 điểm vào năm 2017 sau đó lại giảm -9,3% xuống 892 điểm vào năm 2018, nếu thị trường tiếp tục giảm nữa thì sao? Liệu “Chú mèo có dám trở lại bếp” không? Tôi tin rằng tất cả điều này phản ánh một điều rằng nhà đầu tư hoàn toàn không thể nào dự đoán được các sự kiện vĩ mô và nếu Nhà đầu tư dự đoán đúng được thì điều kiện kinh tế, cuộc sống của nhà đầu tư có thể thích hợp để sống sót qua giai đoạn khó khăn đó không?
Một điều nữa, đó là bạn có thể dự đoán đúng kinh tế vĩ mô và sự tăng trưởng của thị trường chứng khoán, nhưng bạn có chọn đúng công ty hàng đầu và tăng trưởng cùng pha với thị trường không, thậm chí nếu bạn chọn đúng công ty đó thì mức giá bạn mua có đủ rẻ để tạo ra lợi nhuận không?
Đó chắc hẳn là những câu hỏi không dễ để trả lời một cách trọn vẹn, những thống kê 20 năm được gói gọn trọng một bài viết này với cái nhìn thật ngắn gọn và rõ ràng. Nhưng thực tế nhà đầu tư đã trải qua những giai đoạn này lại không “ngắn” như vậy, sự biến động “hành hạ” tâm trí và bản lĩnh các nhà đầu tư rất khủng khiếp. Chỉ có những nhà đầu tư có tư duy và tố chất khác biệt mới có thể đạt được kết quả vượt trội hơn so với mặt bằng chung.
.png)
Tiếp theo chúng ta đến với cung tiền M2 và VN-Index (số liệu này được tổng hợp từ các nguồn: Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Tổng cục Thống kê (GSO) và Ngân hàng Thế giới (World Bank); Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE)): Cũng tương tự như tăng trưởng GDP, cung tiền M2 có mức tăng trưởng rất tốt và ổn định, thậm chí ổn định hơn rất nhiều so với tổng tăng trưởng GDP và VN-Index thì vẫn vậy, vẫn biến động và không dự đoán được.
Chu kỳ tín dụng:
Warren Buffett đã từng nói: “Lãi suất là trọng lực đối với giá tài sản, nó nó cung cấp mọi sức mạnh cho nền kinh tế”. Chu kỳ lãi suất thường gắn liền với Chu kỳ tín dụng, Chu kỳ tín dụng luôn có sự tác động cực kỳ lớn đến nền kinh tế. Đặc biệt, ở đất nước với đặc thù tổng quy mô tín dụng của nền kinh tế dao động từ 134%-146% GDP (đạt 18,4 triệu tỷ đồng năm 2025) như Việt Nam, thì chu kỳ tín dụng sẽ là một yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến giá trị tài sản và tác động trở lại nền kinh tế.
Quá trình Chu kỳ tín dụng được Howard Marks miêu tả như sau: